Μαρμαράδικο Λάμπρου Διαμαντόπουλου

Το εργαστήριο του Λάμπρου Διαμαντόπουλου βρίσκεται στον Πύργο της Τήνου και χτίστηκε όπως συνηθίζεται με τα εργαστήρια των μαρμαράδων δίπλα στο σπίτι του με βάση τις δικές του ανάγκες. Χωριζόταν σε τρία μέρη. Ένα εξωτερικό χώρο για την φύλαξη, την επεξεργασία και κοπή μαρμάρων όλων των διαστάσεων κλπ, ένα ημιυπαίθριο χώρο για να κάνει το μεγαλύτερο κόμματι της επεξεργασίας και ένα εσωτερικό χώρο για να μπορεί να δουλεύει ο τεχνίτης το χειμώνα και να κρατάει τα σχέδια και τα εργαλεία του. Τα εργαλεία του μαρμαρά κατασκευάζονται κατά παραγγελία στον σιδερά και σε συνεργασια μαζί του. Τα εργαλεία του Διαμαντόπουλου κατασκευάστηκαν από τον Κώστα Αλεξόπουλο.

ιχνη

Εργαλεία

Το μάρμαρο μορφοποιείται με τη διαδοχική αφαίρεση τμημάτων ύλης από έναν αρχικό όγκο. Από τα εργαλεία, τα περισσότερα ταυτίζονται με αντίστοιχα αρχαιοελληνικά. Ως μέρη, ενός τεχνικού συστήματος διακρίνονται σε εργαλεία του λατομείου (εξόρυξης και πρώτης επεξεργασίας) και σε εργαλεία του εργαστηρίου (μορφοποίησης, διακόσμησης και τοποθέτησης τελικού προϊόντος). Ορισμένα, όπως το χαρακτηριστικό σφυρί των μαρμαράδων, ο μα(ν)τρακάς, και μια σειρά από καλέμια χρησιμοποιούνται και στους δύο χώρους, σε διαφορετικό μέγεθος μεγαλύτερα στο λατομείο, μικρότερα στο εργαστήριο.

Μαντρακάς

Ο ματρακάς ή μαντρακάς είναι ένα είδος σφυριού και αποτελεί το κύριο εργαλείο των μαρμαράδων. Ετυμολογικά η λέξη ματρακάς < (άμεσο δάνειο) τουρκική matrak (ρόπαλο) < αραβική مطرقة (matrakah, ξυλόσφυρο). Ο μαντρακάς του κάθε μαρμαρά είναι το πρώτο εργαλειο που αγοράζει πριν ξεκινήσει να σκαλίζει και είναι αυστηρά προσωπικό, φτιαγμένο από τον σιδερά για τον καθένα ξεχωριστά, γι’ αυτό και έχει το όνομά του ή τα αρχικά του όπως βλέπουμε και στις κάτωθι εικόνες.

Ο ματρακάς του Λάμπρου Διαμαντόπουλου

Αυτός ο μαντρακάς όση χρήση και αν υποστεί δεν αλλιώνεται και συνοδεύει τον τεχνίτη για πάντα. Συνήθως οι μαρμαράδες φτιάχουν αρκετούς μαντρακάδες για να έχουν την ευκολία στην αλλαγή των μεγεθών ή των βαρών και επομένος στη διαφορετική τους χρήση. Η χειροποίητη διαδικασία της κατασκευής του επιτρέπει στον σιδερά να τον τροποποιήσεις και να τον φέρει στις απαιτήσεις του μαρμαρά. Σιδεράς και κατασκευάζουν ακριβώς αυτό που χρειάζονται τόσο στα εργαλεία όσο και στον μαντρακά, Αυτή η συνεργασία σιδερά μαρμαρά

Άλλα εργαλεία μαρμαροτεχνίας

Τα εργαλεία του Λάμπρου Διαμαντόπουλου είναι κατασκευασμένα από τον Κώστα Αλεξόπουλο

Το εργαστήριο

Το εργαστήριο διέθετε και γερανό για τη μεταφορά μεγάλων όγκων μαρμάρου για την ευκολία του μαρμαρά. Στο μπροστινό μέρος έχει μεγάλο χώρο με ευκολη πρόσβαση σε αυτοκίνητα και φορτηγά τόσο για την εύκολη εισαγωγή όγκων από το λατομείο όσο και την μεταφορά έτοιμων γλυπτών αντικειμένων. Τα βάρη είναι τόσο μεγάλα που πρέπει να είναι όλα πολύ οργανωμένα για να μπορεί να λειτουργήσει χωρίς προβλήματα.

Λάμπρος Διαμαντόπουλος

Ο Μαρμαρογλυπτης Λάμπρος Διαμαντοπουλος, γεννήθηκε στον Πύργο της Τήνου το 1955. Αποφοίτησε από τη Σχολή Καλών Τεχνών Πανόρμου Τήνου το 1971, ενώ το 1979 ίδρυσε το εργαστήρι του στον Πύργο, φτιάχνοντας υπέρθυρα, βρύσες, πορτοσιές κ.ά. Είναι ένας από τους λίγους μαρμαρογλύπτες που αναλαμβάνουν συντηρήσεις και αναστυλώσεις παλιών καμπαναριών και νεότερων μνημείων, φτιάχνοντας παράλληλα και καινούρια καμπαναριά σε όλη την Ελλάδα. Από τις πιο σημαντικές συντηρήσεις των τελευταίων χρόνων είναι αυτές που ανέλαβε για τα καμπαναριά της Ι. Μ. Εκατονταπυλιανής Πάρου το 2003 και το διπλό καμπαναριό της Αγίας Τριάδας Λευκών Πάρου (έτος κατασκευής 1870) τη διετία 2011-2012. Εντελώς ξαφνικά στις 5 Ιουνίου 2022 πέθανε αφήνοτας ένα τεράστιο κενό.

Έργα

Ο Λάμπρος Διαμαντόπουλος έκανε πολλά έργα μεγάλα, είχε αναστηλώσει και συμπληρώσει πολλά καμπαναριά, είχε κατασκευάσει μαρμάρινο δεσποτικό θρόνο στη Θεσσαλονίκη, είχε αναστηλώσει την κρήνη της Σάριζας Άνδρου, ενώ είχε επεκτείνει τις δραστηριότητές του και σε άλλους τομείς εφαρμοσμένης γλυπτικής. Συμμετείχε επίσης σε πολλές εκθέσεις σε Αθήνα, Θεσσαλονίκη και Βιέννη. Έργο του είναι εκτεθειμένο και στο μουσείο Τηνίων καλλιτεχνών. Θεωρούσε τον εαυτό του τον τελευταίο των παλιών μαρμαράδων. Έλεγε ότι όταν πεθάνει θα πάρει μαζί του τα μυστικά αυτής της παλιά τέχνης.

Δείγματα έργων Λάμπρου Διαμαντόπουλου Φωτογραφίες Αλεξάνδρα Γρυπάρη

Έργα τη μαρμαροτεχνίας

Προϊόντα ή εν γένει υλικά αντικείμενα (χειροτεχνήματα, εργαλεία, λατρευτικά ή μη σκεύη, προϊόντα, φαγητά κ.λπ.) που προκύπτουν ως αποτελέσμα της επιτέλεσης ή της άσκησης του στοιχείου ΑΠΚ.
Τα προϊόντα της μαρμαροτεχνίας ταξινομούνται με βάση τη χρήση τους σε:(α) εργαλεία και σκεύη, (β) αρχιτεκτονικές εφαρμογές και (γ) μαρμαρόγλυπτα ή λιθανάγλυφα.

Τηνιακή Μαρμαροτεχνία

Η Γενική Διάσκεψη της Σύμβασης για τη Διαφύλαξη της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς, στην 10η ετήσια συνεδρίασή της (Ναμίμπια, 30 Νοεμβρίου-4 Δεκεμβρίου 2015), την Τετάρτη 2 Δεκεμβρίου 2015 ενέκρινε την εγγραφή της Τηνιακής Μαρμαροτεχνίας στον Αντιπροσωπευτικό Κατάλογο της Άυλης Πολιτιστικής Κληρονομιάς της Ανθρωπότητας.

Η ένταξη της Τηνιακής Μαρμαροτεχνίας στον Κατάλογο με τις πιο χαρακτηριστικές εκφάνσεις του άυλου πολιτισμικού πλούτου της ανθρωπότητας δίνει την ευκαιρία να αναδειχθούν μερικές από τις πολλές όψεις της μακραίωνης αυτής λαϊκής τέχνης: οι αφηγήσεις ζωής των ντόπιων λαϊκών μαστόρων, οι προφορικές παραδόσεις που συνδέονται με την τέχνη, οι εθιμικές λειτουργίες και πρακτικές που τη συνοδεύουν, αλλά και η σημασία της για τη συλλογική μνήμη και την ταυτότητα των ίδιων των Τηνίων. Και βέβαια, τα ίδια τα έργα των Τηνίων καλλιτεχνών, καρπός απαράμιλλης μαστοριάς και αισθητικής με πολύ βαθιές ρίζες στον χώρο και τον χρόνο.

Βιβλιογραφία

Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία που βρέθηκαν ανάμεσα σε άλλα στα βιβλία Φλωράκης Α. , 2013, “Τα γύφτικα της Όξω μεριάς Τήνου σιδηρουργεία και σιδηρουργοί στο 19ο και 20ο αιώνα“, Αθήνα: Αδελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, Καραλή Μ., 2002, “Οι αγροτικές κατοικίες στην Εξωμεριά της Τήνου”, Αθήνα: Ποιτιστικό Τεχνολογκό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Συλλογικός τόμος, 1979, Εθνογραφικά, Αθήνα :Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Κορρές Μ., 1994, «Απο την Πεντέλη στον Παρθενώνα», Αθήνα: Μελισσα, Φλωράκης Α., 2018,“Παλιά λατομεία και σχιστήρια της Τήνου“ Αθήνα: ΠΙΙΟΠ, Συλλογικό τόμος, 2009 “Τετράδια Εξωμεριάς” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικό τόμος, 2009 “Μνήμες Πανόρμου” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικός τόμος, 2024 “Navigare necesse est τιμή στον Κώστα Δανούση”, Αθήνα: Αλελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, σε παραινέσεις και κατευθύνσεις των κυρίων Φλωράκη και Δανούση, σε σε εργασίες όπως αυτές του Ιάκωβου Ρήγου αλλά και σε συνεντεύξεις που διενεργούνται από την ομάδα του φορέα στο πλαίσιο του έργου Fe26 – “Σμιλεύοντας τη μνήμη”.

Περισσότερες πληροφορίες για το έργο ίχνη εδώ