Στη φωτογραφία απεικονίζεται το κτίριο του σιδηρουργείου σήμερα, ένα πολύ όμορφο ξενοδοχείο με όνομα Xinara House. © Xinara House
Διεύθυνση Ξινάρα, Τήνος
Είδος κτιρίου Σιδηρουργείο / Σπίτι
Περιοχή Μέσα Μέρη
Περίοδος1883-1890, 19ος ΑΙΩΝΑΣ
Το δεύτερο εργαστήριο της οικογένειας Ρήγου που είχε καταγωγή από τα Υστέρνια άνοιξε στην Ξινάρα, ως υποκατάστημα από τον γενάρχη της οικογένειας Γιάννη Ρήγο και δόθηκε προς διαχείριση στον γιο του Θανάση. Όταν πήγε στρατό ο Θανάσης, το δούλευε ο Μάρκος που ήταν μικρότερος. Το κτίριο και οικόπεδο που αγόρασε η οικογένεια, άνηκε πριν στο δεσπότη και της το εξασφάλισαν πελάτες της από τα Μέσα Μέρη. Η ποικιλία των αντικειμένων και εργαλείων που έφτιαχνε το συγκεκριμένο εργαστήριο ήταν αρκετά μεγάλη και είχε και πεταλωτήριο.
Αγροτικά Εργαλεία / Αντικείμενα
Η ποικιλία των αντικειμένων και των εργαλείων που κατασκεύαζε το συγκεκριμένο σιδηρουργείο ήταν αρκετά μεγάλη, ιδιαίτερα αν ληφθεί υπόψη ότι περιελάμβανε και πεταλωτήριο. Μεταξύ άλλων, το εργαστήριο παρήγαγε τα ακόλουθα αντικείμενα που απεικονίζονται στην παρακάτω φωτογραφία όπως τσουγκράνα, κλαδευτήρι, μπαλτάς, σούστες, δικριάνι, κασμάς, μέρος περίφραξης, κάγκελο.
Στη φωτογραφία απεικονίζονται ορισμένα από τα αντικείμενα και εργαλεία που έφτιαχνε το σιδεράδικο Ρήγου στην Ξινάρα. © Xinara House
Μορφή Εργαστηρίου – Υποκατάστημα
Στη φωτογραφία απεικονίζεται το εσωτερικό του σιδηρουργείου, πριν γίνουν οι εργασίες ανακαίνισης. © Xinara House
Αυτό το εργαστήριο αποτέλεσε υποκατάστημα του κεντρικού εργαστηρίου των Υστερνίων το έλεγχε για πολύ καιρό ο Μπαρμπά Γιάννης μέσω του Θανάση στη συνέχεια ο Μάρκοα και για πολύ καιρό το κράτησαν συναιτερικά τέσσερις γιοι του Μάρκου αφού από τα δώδεκα παιδιά του οι έξι έγιναν σιδεράδες. Αργότερα αυτό το κομμάτι της οικογένειας κατέβηκε στη Χώρα όπου άνοιξε εργαστήριο.
Πελατεία
Ο κύριος Γιάννης Δελατόλας θυμάται για την πελατεία του σιδεράδικου:
Ήταν χωρικοί της περιοχής που είχαν ανάγκες σε εργαλεία αγροτικά όπως αρωτρα, αξίνες, τσουγκράνες, πέταλα αλλά και χρηστικά οικιακά αντικείμενα.
Ιστορία του εργαστηρίου
Ήταν πολλοί γεωργοί στα Μέσα Μέρη, και πηγαίναν στα Υστέρνια πριν ανοίξει το σιδεράδικο στην Ξινάρα ακόμα και Οκτώβριο μήνα, φεύγανε νύχτα και γυρίζανε νύχτα. Η απόσταση Υστέρνια – Κώμη – Καλλονή είναι περίπου 20 χιλιόμετρα. Περίμεναν μερόνυκτα έξω από το εργαστήριο στα Υστέρνια οι πελάτες με το κρασί τους το φαϊ τους και τα γαϊδουράκια τους μέχρι που αποφάσισε ο Μπαρμπα Χιάννης να στείλει το μεγάλο του γιο το Θανάση να ανοίξει εργαστήριο στην Ξινάρα.
Τι θα γίνει μπαρμπα ΓΙάννη του λέγανε, δεν μας προλαβαίνεις. Εχεις και το γιο σου το Θανάση που είναι μεγάλος δεν τον στέλνεις μέσα.
Κι απορούσε αυτός που θα βρει μαγαζί ορθόδοξος μέσα στους καθολικούς. Αλλά πιάσανε οι πελάτες του το δεσπότη τον καθολικό του βρήκανε ένα σπίτι στην Ξινάρα το αγόρασε και εστειλε εκεί το μεγάλο γιο του το Θανάση και ξαλάφρωσε λίγο. Ερχόντουσαν για όλων των ειδών τα αγροτικά εργαλεία – υνιά, αξίνες, τσάπες, δρεπάνια αλλά κυρίως; για τα υνιά και τις αξίνες για το ζευγάρισμα το χειμώνα. Εκείνο ήταν ο καημός.
Στη φωτογραφία απεικονίζεται το εσωτερικό του σιδηρουργείου σήμερα και διακρίνονται κάποια αντικείμενα παραγωγής του. © Xinara House
Ξινάρα
Στη φωτογραφία απεικονίζεται το χωριό Ξινάρα σήμερα, όπως φαίνεται από το δρόμο. © Αλεξάνδρα Γρυπάρη
H Ξινάρα είναι χτισμένη στους πρόποδες του Ξώμβουργου. Κατά τους μεσαιωνικούς χρόνους, υπήρξε πολιτιστικό και εμπορικό κέντρο του νησιού που συγκέντρωνε τις περισσότερες βιοτεχνίες. Όταν έφυγαν οι Βενετοί μεταφέρθηκε εκεί η καθέδρα και η διοίκηση. Για την ακρίβεια το 1855, η Ξινάρα είχε 250 κατοίκους και ήταν η έδρα του λατίνου επίσκοπου. Ήταν ένα χωριό με έντονη ζωή τέσσερα καφενεία, εμπορικό, φούρνο, σιδεραδικο που είχε και πέταλαδικο, τσαγκάρικο, δυο μύλους.
Βιβλιογραφία
Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία που βρέθηκαν ανάμεσα σε άλλα στα βιβλία Φλωράκης Α. , 2013, “Τα γύφτικα της Όξω μεριάς Τήνου σιδηρουργεία και σιδηρουργοί στο 19ο και 20ο αιώνα“, Αθήνα: Αδελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, Καραλή Μ., 2002, “Οι αγροτικές κατοικίες στην Εξωμεριά της Τήνου”, Αθήνα: Ποιτιστικό Τεχνολογκό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Συλλογικός τόμος, 1979, Εθνογραφικά, Αθήνα :Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Μοσχάτος Α., 2000, Περί Νήσου Τήνου (1855), Αθήνα: Εταιρεία Τηνιακών Μελετών, Κορρές Μ., 1994, «Απο την Πεντέλη στον Παρθενώνα», Αθήνα: Μελισσα, Φλωράκης Α., 2018,“Παλιά λατομεία και σχιστήρια της Τήνου“ Αθήνα: ΠΙΙΟΠ, Συλλογικό τόμος, 2009 “Τετράδια Εξωμεριάς” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικό τόμος, 2009 “Μνήμες Πανόρμου” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικός τόμος, 2024 “Navigare necesse est τιμή στον Κώστα Δανούση”, Αθήνα: Αλελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, σε παραινέσεις και κατευθύνσεις των κυρίων Φλωράκη και Δανούση, σε σε εργασίες όπως αυτές του Ιάκωβου Ρήγου αλλά και σε συνεντεύξεις που διενεργούνται από την ομάδα του φορέα στο πλαίσιο του έργου Fe26 – “Σμιλεύοντας τη μνήμη”.
Περισσότερες πληροφορίες για το έργο ίχνη εδώ