Διεύθυνση Χώρα, Τήνος
Είδος χώρου Αγροτεμάχιο με βοηθητικούς χώρους
Περιοχή Χώρα
Περίοδος 20ος ΑΙΩΝΑΣ
Το χωράφι ιδιοκτησίας Δημήτρη Γρυπαρη είναι στη θέση Αγία Τριάδα κοντά στη Χώρα της Τήνου και έχει εύκολη πρόσβαση σε δρόμο. Είναι περίπου 10 στρέμματα και το μεγαλύτερο μέρος του είναι σκάλες με ελίες και αμπέλια ενώ ένα μικρό μέρος περιλαμβάνει όπωροφόρα δέντρα. Περιλαμβάνει βοηθητικούς χώρους για ζώα, δύο πηγάδια, μία μεγάλη δεξαμενή αποθήκευσης νερού και ρεύμα για τη μηχανή αντλησης του. Οι ανάγκες σε εργαλεία για τις αγροτικές εργασίες ήταν αρκετές όπως ηνί, σκαλιστήρια, τσουγκράνες, τσάπες, δρεπάνια, κόσες κ.α. Παρά τη θέση του χωραφιού, πολλά από τα εργαλεία που είχε ανάγκη ο κύριος Γρυπάρης τα πήρε από το σιδεράδικο του Κώστα Αλεξόπουλου στον Πύργο.
Εργαλεία
Υνί, Τσάπα, αναβατόριο από το Μουσείο Εργαλείων Μαρλά φωτογραφίες Αλεξάνδρα Γρυπάρη
Τα εργαλεία που χρησιμοποιούσαν οι αγρότες στην Τήνο δεν διέφεραν από άλλες περιοχές της Ελλάδας και ήταν τα περισσότερα από σίδερο με ξύλινο κοντάρι. Η ποιότητα και η τεχνική με την οποία είχαν κατασκευαστεί τα μεταλλικά τμήματα αυτών των εργαλείων έπαιζε πάρα πολύ μεγάλο ρόλο στην διευκόλυνση της αγροτικής παραγωγής μιας και κατά τους προηγούμενους αιώνες συνήθως οι άνθρωποι εκτός από το να είναι επαγγελματίες αγρότες πολλές φορές παρήγαγαν αυτά που κατανάλωναν οι ίδιοι. Μια χαρακτηριστική σειρά αγροτικών εργαλείων ήταν το αρότρο με το υνί, η τσούγκράνα, η τσάπα, το φτυάρι, το δρεπάνι, το σκαλιστήρι, τα πέταλα εάν οι αγρότες είχαν γαϊδούρια, μουλάρια ή άλογα. Άλλα πολύ χρήσιμα αντικείμενα για τους αγρότες αλλά και ενδεχομένως και όλους τους κατοίκους ήταν πόρτες, κλειδαριές(ξύλινες στην περιοχή της Χώρας και γύρω από αυτήν), τσουκάλια κ.α.
Χώρα – Πύργος προτεινόμενη χρονική διάρκεια ταξιδιού
Για να προμηθευτούν ή να επισκευάσουν κάποια από αυτά τα εγαλεία οι αγρότες συνήθως πήγαιναν σε κάποιο σιδεράδικο κοντά στο σπίτι ή το χωράφι τους. Σε ορισμένες περιπτώσεις όμως όπως αυτή του Δημήτρη Γρυπάρη εάν υπήρχε κάποιος τεχνίτης γνωστός για την ικανότητα του στην τέχνη του παρά την μεγάλη του απόσταση από το χωράφι ή το σπίτι τελικά προτιμούνταν. Έτσι ο Δημήτρης Γρυπάρης προτίμησε τον Κώστα Αλεξόπουλο για το ηνί του και έκανε ένα ταξίδι περίπου 30 χιλιομέτρων από την Χώρα στον Πύργο.
Χωράφι
Χωράφι ιδιοκτησίας Δ. Γρυπάρη Φωτογραφίες Ομάδα ΝΩΜΩ
Είναι προσβάσιμο από όλες τις πλευρές καθώς περιτριγυρίζεται από μονοπάτια και στη μία του πλευρά έχει δρόμο. Αυτό βοηθάει πολύ στην σπορά γιατί μπορεί να γίνει με τρακτέρ και όχι με ζώα. Περιέχει δύο πηγάδια και στέρνα για τη φύλαξη του νερού.Ο ένας από τους βοηθητικούς του χώρους είναι ένα κτίριο, μεγέθους για μεγάλα ζώα με παχνί για άχυρα και ποτήστρα για φαγητο. Αλώνι και το καθάριμα των σπόρων και αποθήκευτικό χώρο. Ο ιδιοκτήτης του Δ. Γρυπάρης το ονομάζει «το χωράφι του Κρικελή», από τον προηγούμενο ιδιοκτήτη του. Όταν πήρε ο Δημήτρης πήρε την απόφαση να γίνει αγρότης εκτός από τα υπόλοιπα χωράφια που ανήκαν στην οικογένεια δούλεψε πολλά χρόνια στα καράβια για να καταφέρει να αγοράσει ένα τέτοιας έκτασης και πλούτου χωράφι, όπως μας διηγείται η κόρη του Αλεξάνδρα.
Τα πάντα μέσα και κυρίως νερά, που ήταν και η μεγαλύτερη δυσκολία να τα κουβαλάς από μακριά, με τα πόδια ή με τα ζώα ανάλογα με τις συνθήκες της περιοχής.
Χωράφι ιδιοκτησίας Δ. Γρυπάρη Φωτογραφίες Ομάδα ΝΩΜΩ
Περιέχει πολλά ελαιόδεντρα, αμπέλια και κήπο με δέντρα εσπεριδοειδή και καλοκαιρινά φρούτα. Το φθινόπωρο ένα μεγάλο μέρος του χωραφιού φρεζάρετε και σπέρνετε με κριθάρι για τα ζώα. Αργότερα γίνονται αυλάκια για πατάτες και ντομάτες χειμωνιάτικες, αλλά και την άνοιξη, φυτεύονται μπάμιες, φασολάκια τηνιακά, καρπούζια και πεπόνια κ.α. Έχει μεγάλη παραγωγή γιατί έχει νερό όλο το χρόνο από τα δύο του πηγάδια αλλά και από τη στέρνα που φέρνει το νερό στην άλλη του πλευρά και έτσι έχει νερό σε όλο μήκος και το πλάτος του χωραφιού. Συνήθως φιλοξενεί μεγάλα ζώα, καθώς υπάρχουν οι ευκολίες για κάτι τέτοιο, αλλά και μικρότερα. Παλιότερα στο χωράφι υπήρχαν τις κενές εποχές αιγοπρόβατα, αλλά και αγελάδες τρεις και τέσσερις καποιές φορές, στο ντάμι που είναι σχεδόν ανεξάρτητος χώρος. Έχει αλώνι για να ξεδιαλέγονται οι σπόροι και να φυλάσονται για την επόμενη χρονιά. Αποτελεί μία αποκληρωμένη μονάδα παραγωγής για την νησιώτικη μορφή του αγρότη που είναι λίγο καλλιεργητής, λίγο παραγωγός και λίγο κτηνοτρόφος, που παράγει όλα όσα χρειάζεται και στην καλύτερη των περιπτώσεων μπορεί να εξασφαλίσει και ένα μικρό εισόδημα από το περίσευμα της σοδιάς.
Σε αυτή την περιοχή έχει πολλά χωράφια που είναι περιποιημένα, σπαρμένα και πράσινα, γιατί όλοι εκεί γύρω έχουν εύκολη πρόσβαση στο νερό, καθώς η κάτω πλευρά καταλήγει σε μία λαγκαδιά. Παλιότερα είχε νερό αυτό το λαγκάδι όλο το χρόνο και στο μονοπάτι υπήρχε πηγή για τα ζώα που το νερό έβγαινε μέσα από το βράχο. Τώρα πια με τις πολλές γεωτρήσεις δεν υπάρχει παρά μόνο η ανάμνηση όλων αυτών.
Τήνος
Η Τήνος είναι εκεινό το νησί των Κυκλάδων που η γεωγραφική του θέση και οι ιστορικές συγκυρίες συνετέλεσαν ώστε να παίξει ένα ξεχωριστό ρόλο στην ευρύτερη περιοχή κυρίως τον 16ο – 18ο αιώνα. Υπαγόμενη από το 495 μΧ στο βυζαντινό “θέμα των πλωιμών” όπως και τα αλλα νησιά του Αιγαίου η Τήνος αλλάζει μετά την κατάκτηση της Κωνσταντινούπολης από τους Σταυροφόρους.
Στην Τήνο στα χρόνια της Βενετοκρατίας επικρατούσε ένας “ιδιότυπος τηνιακός φεουδαρχισμός”. Ο πληθυσμός από το 15ο – 20ο αιώνα ήταν κατανεμημένος σε όλο το νησί και σε ένα μεγάλο αριθμό χωριών. Ο πληθυσμός χωριζόταν σε δύο κατηγορίες από τη μία ήταν η τάξη των γαιοκτημόνων που την αποτελοούσαν οι 69 τιμαριούχοι και οι cittadini που δεν άνηκαν σε ευγενείς οικογένειες και από την άλλη οι ακτήμονες οι contadini – η τάξη των ντόπιων χωρίκων η οποία υφίσταται όλες τις αγγαρείες και τους φόρους. Οι ακτήμονες χωρικοί κατείχαν τα τιμάρια αυτά και τα καλλιεργουσαν για τις δικές τους ανάγκες αποδίδοντας φόρο, τη δεκάτη, στους ιδιοκτήτες γης. Τα τιμάρια αυτά μεταβιβαζόντουσαν από γενιά σε γενιά χωρίς να μπορούν να πουληθούν ή να χαρισθουν εάν δεν υπήρχε απόγονος.
Βιβλιογραφία
Η έρευνα βασίζεται σε στοιχεία που βρέθηκαν ανάμεσα σε άλλα στα βιβλία Φλωράκης Α. , 2013, “Τα γύφτικα της Όξω μεριάς Τήνου σιδηρουργεία και σιδηρουργοί στο 19ο και 20ο αιώνα“, Αθήνα: Αδελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, Καραλή Μ., 2002, “Οι αγροτικές κατοικίες στην Εξωμεριά της Τήνου”, Αθήνα: Ποιτιστικό Τεχνολογκό Ίδρυμα ΕΤΒΑ, Συλλογικός τόμος, 1979, Εθνογραφικά, Αθήνα :Πελοποννησιακό Λαογραφικό Ίδρυμα, Κορρές Μ., 1994, «Απο την Πεντέλη στον Παρθενώνα», Αθήνα: Μελισσα, Φλωράκης Α., 2018,“Παλιά λατομεία και σχιστήρια της Τήνου“ Αθήνα: ΠΙΙΟΠ, Συλλογικό τόμος, 2009 “Τετράδια Εξωμεριάς” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικό τόμος, 2009 “Μνήμες Πανόρμου” Αθήνα: επιμέλεια έκδοσης Κώστας Δανούσης, Συλλογικός τόμος, 2024 “Navigare necesse est τιμή στον Κώστα Δανούση”, Αθήνα: Αλελφότητα των εν Αθήναις Τηνίων, σε παραινέσεις και κατευθύνσεις των κυρίων Φλωράκη και Δανούση, σε σε εργασίες όπως αυτές του Ιάκωβου Ρήγου αλλά και σε συνεντεύξεις που διενεργούνται από την ομάδα του φορέα στο πλαίσιο του έργου Fe26 – “Σμιλεύοντας τη μνήμη”.
Περισσότερες πληροφορίες για το έργο ίχνη εδώ